Boşanmada Nafaka Türleri: Tedbir, Yoksulluk ve İştirak Nafakası
Boşanma sürecinde gündeme gelen tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakasının şartlarını, nasıl belirlendiğini ve nasıl değiştirilebileceğini anlatan rehber.
Nafaka, boşanma sürecinin en çok merak edilen konularından biridir. Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen üç temel nafaka türü; ödenme zamanı, amacı ve şartları bakımından birbirinden ayrılır.
Tedbir Nafakası
Tedbir nafakası, boşanma davası devam ederken eşin ve çocukların geçimini güvence altına almak için hükmedilen geçici nafakadır. Dava tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde, talep üzerine veya hakim tarafından kendiliğinden kararlaştırılabilir. Boşanma kararının kesinleşmesiyle tedbir nafakası sona erer; yerini koşullara göre yoksulluk ve iştirak nafakası alır.
Yoksulluk Nafakası
Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan eşin, diğer eşten talep edebileceği nafakadır (TMK m. 175). Şartları şunlardır:
- Talep eden eş, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olmalıdır.
- Talep eden eşin kusuru, diğer eşten daha ağır olmamalıdır.
- Nafaka, ödeyecek eşin mali gücüyle orantılı olmalıdır.
Kusursuz veya daha az kusurlu olmak koşuluyla, kadın ya da erkek her iki eş de yoksulluk nafakası talep edebilir. Nafaka miktarı; tarafların gelirleri, yaşam standartları ve ekonomik koşullar dikkate alınarak belirlenir.
İştirak Nafakası
İştirak nafakası, velayet kendisine verilmeyen eşin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasını sağlar (TMK m. 182). Bu nafaka çocuğun hakkıdır; anne veya babanın kusur durumundan bağımsızdır. Velayeti alan eş kendisi için nafaka talep etmese bile, hakim çocuk lehine iştirak nafakasına kendiliğinden hükmeder.
İştirak nafakası kural olarak çocuk on sekiz yaşını doldurana kadar ödenir; çocuk eğitimine devam ediyorsa, eğitim süresince nafaka yükümlülüğü devam edebilir.
Nafaka Miktarı Nasıl Belirlenir ve Değiştirilir?
Mahkeme; tarafların ekonomik ve sosyal durumunu kolluk araştırması, maaş bordroları, tapu ve banka kayıtları üzerinden inceler. Belirlenen nafaka sabit değildir: tarafların mali durumunun değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi halinde nafakanın artırılması, azaltılması ya da kaldırılması ayrı bir dava ile istenebilir. Uygulamada, gelecek yıllar için nafakanın TÜFE oranında artırılmasına karar verilmesi de yaygındır.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
Nafaka talepleri, boşanma davasının dilekçeler aşamasında doğru biçimde ileri sürülmelidir; anlaşmalı boşanmada protokole yazılmayan veya açıkça feragat edilen yoksulluk nafakasının sonradan istenmesi kural olarak mümkün değildir. Bu nedenle protokol imzalanmadan önce nafaka hükümlerinin dikkatle değerlendirilmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Nafaka ödenmezse ne yapılabilir?
Nafaka alacağı icra takibine konu edilebilir. Ayrıca aylık nafakanın ödenmemesi halinde, şikayet üzerine borçlu hakkında tazyik hapsine karar verilebilmesi mümkündür. Nafaka alacakları emekli maaşından dahi kesinti yapılabilen ayrıcalıklı alacaklardandır.
Nafaka ömür boyu mu ödenir?
Yoksulluk nafakası kural olarak süresiz hükmedilir; ancak nafaka alacaklısının evlenmesi, yoksulluğun ortadan kalkması veya evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması halinde kaldırılması istenebilir. İştirak nafakası ise kural olarak çocuk ergin olana kadar devam eder, eğitim sürüyorsa uzayabilir.
Çalışan eş nafaka alabilir mi?
Çalışıyor olmak tek başına nafakaya engel değildir. Ölçüt, boşanma yüzünden yoksulluğa düşüp düşmeyeceğidir; gelir elde eden ancak bu geliri asgari yaşam ihtiyaçlarını karşılamayan eş lehine de nafakaya hükmedilebilmektedir.
Bu konudaki hizmetlerimiz hakkında bilgi için Boşanma Hukuku sayfasını inceleyebilirsiniz.