Kıdem ve İhbar Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Kıdem ve ihbar tazminatı, iş sözleşmesi sona eren işçinin en önemli alacaklarıdır. İki tazminatın şartları ve hesaplama yöntemleri birbirinden farklıdır; bu yazıda temel kuralları bulabilirsiniz.

Kıdem Tazminatına Kimler Hak Kazanır?

Kıdem tazminatı için iki temel şart aranır: işyerinde en az bir yıllık kıdem ve iş sözleşmesinin kanunda öngörülen şekillerde sona ermesi. Başlıca haller şunlardır:

• İşveren tarafından haklı neden olmaksızın fesih (işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı dışındaki nedenler)
• İşçinin haklı nedenle feshi (ücretin ödenmemesi, sigorta primlerinin eksik yatırılması, mobbing gibi)
• Askerlik nedeniyle fesih
• Emeklilik veya emeklilik için yaş dışındaki şartların (prim günü ve sigortalılık süresi) tamamlanması
• Kadın işçinin evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde feshi
• İşçinin ölümü

İşçinin geçerli bir neden olmadan istifa etmesi halinde kıdem tazminatı hakkı doğmaz.

Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Her tam yıl için işçiye otuz günlük giydirilmiş brüt ücreti tutarında tazminat ödenir; bir yıldan artan süreler için orantılı hesaplama yapılır. Giydirilmiş ücrete; çıplak brüt ücrete ek olarak süreklilik gösteren yol, yemek, yakacak yardımı ve ikramiye gibi ödemeler dahil edilir.

Örnek: Giydirilmiş brüt ücreti aylık 40.000 TL olan ve 5 yıl 6 ay kıdemi bulunan işçinin tazminatı yaklaşık 5,5 × 40.000 = 220.000 TL olur (damga vergisi kesintisi hariç).

Önemli: Kıdem tazminatının yıllık tutarı, her yıl Ocak ve Temmuz aylarında güncellenen kıdem tazminatı tavanını aşamaz. Yüksek ücretli çalışanlarda hesaplama tavan üzerinden yapılır.

İhbar Tazminatı Nedir?

Belirsiz süreli iş sözleşmesini haklı neden olmaksızın fesheden taraf, karşı tarafa çalışma süresine göre değişen bildirim süresi tanımak zorundadır:

• 6 aydan az kıdem: 2 hafta
• 6 ay - 1,5 yıl: 4 hafta
• 1,5 yıl - 3 yıl: 6 hafta
• 3 yıldan fazla: 8 hafta

Bildirim süresi tanınmadan yapılan fesihte, bu sürelere ait giydirilmiş brüt ücret tutarında ihbar tazminatı ödenir. İhbar tazminatını, koşullara göre işçi de işveren de talep edebilir; istifa eden işçi ihbar tazminatı isteyemez, aksine usulsüz istifada işverene ihbar tazminatı ödemek zorunda kalabilir.

Süreç: Arabuluculuk ve Dava

İşçilik alacakları için önce zorunlu arabuluculuğa başvurulur; anlaşma olmazsa iş mahkemesinde dava açılır. Kıdem ve ihbar tazminatında zamanaşımı, fesih tarihinden itibaren beş yıldır. Bordro, mesai kayıtları ve tanık beyanları ispatta belirleyicidir; işten ayrılırken imzalatılan ibraname ve diğer belgeler konusunda dikkatli olunmalı, gerekirse imza öncesi hukuki görüş alınmalıdır.